استانبول سال‌ها نزدیک‌ترین و در دسترس‌ترین مقصد خارجی ایرانیها بود: پروازی حدود چهار ساعته، بدون ویزا و با ده‌ها پرواز در هفته. از مهر ۱۴۰۵ این وضعیت عوض شده است. آمریکا شرکتهای هواپیمایی ایرانی را تحریم کرد و پس از آن ترکیش ایرلاینز، پگاسوس و اِیجت پروازهای ایران را لغو کردند. ماهان هم پروازهای استانبول را متوقف کرد. نتیجه را در گوگل هم می‌شود دید: در سه ماه گذشته «تهران استانبول» با فاصله زیاد از نجف، ایروان و دبی، پرجستجوترین مسیر خارجی ایرانیها بوده و جستجوی «اتوبوس تهران استانبول» و «قطار تهران وان» در هفته‌های پایانی شهریور جهش کرده است.
در این راهنما سه راه رسیدن به استانبول را کنار هم گذاشته‌ایم: پروازهایی که هنوز برقرارند، اتوبوس، و قطار تهران–وان با پرواز داخلی ترکیه. مدت سفر، هزینه، شرایط ورود به ترکیه و نکته‌های پیش از خرید بلیط را هم آورده‌ایم. اطلاعات این مطلب مربوط به آبان ۱۴۰۵ است. شرایط پروازها هنوز در حال تغییر است و هر بار که تغییری مهم رخ دهد، این صفحه را به‌روز می‌کنیم.
پاسخ کوتاه#
پرواز تهران–استانبول در شرایط فعلی#
وضعیت امروز پروازها نتیجه چند تصمیم پشت سر هم در شهریور و مهر ۱۴۰۵ است:
- ۱۷ شهریور: وزارت خزانه‌داری آمریکا ۲۷ شرکت هواپیمایی ایرانی دیگر را تحریم کرد. وزیر خزانه‌داری آمریکا بعدتر اعلام کرد از ۱ مهر شرکتهای خارجی که به هواپیماهای ایرانی سوخت، خدمات فرودگاهی یا خدمات فروش بلیط بدهند، با جریمه آمریکا روبه‌رو می‌شوند.
- ترکیش ایرلاینز، پگاسوس و اِیجت پروازهای ایران را لغو کردند. ترکیش ایرلاینز تهران، مشهد، اصفهان، شیراز و تبریز را دستکم تا ۲۸ مارس ۲۰۲۷ (۸ فروردین ۱۴۰۶) از برنامه‌اش بیرون گذاشته است.
- ماهان پروازهای استانبول و آنکارا را از ۳۰ شهریور تا اطلاع ثانوی متوقف کرد و دلیلش را تصمیم سازمان هواپیمایی ترکیه اعلام کرد.
- بقیه شرکتهای ایرانی به پرواز ادامه دادند. ایرانایر اعلام کرد از ترکیه دستوری برای توقف پروازها دریافت نکرده است. ایرانایر و قشمایر از جمله شرکتهایی بودند که بعد از ۱ مهر هم به استانبول پرواز داشتند.
نتیجه برای مسافر روشن است: پرواز هست، ولی گزینه‌ها کم و قیمت‌ها پرنوسان است. ۳۱ شهریور، یک روز پیش از ضربالاجل تحریم، بلیط ایرانایر و قشمایر حدود ۲۴ میلیون تومان قیمت داشت و بلیطهای چارتر تا ۵۰ میلیون تومان و بیشتر فروخته می‌شد. ۶ مهر میانگین قیمت بلیط یکطرفه حدود ۳۴ میلیون تومان بود. با آرام شدن بازار، ۴ آبان این میانگین به حدود ۲۰ میلیون تومان رسید.
- مدت پرواز
- ۳٫۵ تا ۴ ساعت
- پرواز مستقیم
- فرودگاه مبدأ
- امام خمینی
- کد IKA
- فرودگاه مقصد
- IST یا SAW
- اروپایی یا آسیایی استانبول
- اختلاف ساعت
- نیم ساعت
- ترکیه از ایران عقب‌تر است
پروازهای خارجی تهران از فرودگاه امام خمینی انجام می‌شوند. استانبول دو فرودگاه دارد: فرودگاه استانبول (IST) در بخش اروپایی و صبیحه گوکچن (SAW) در بخش آسیایی. فاصله این دو فرودگاه زیاد است. پیش از رزرو هتل یا پرواز بعدی، ببینید پروازتان در کدام فرودگاه می‌نشیند.
مقایسه هواپیما، اتوبوس و قطار#
هر سه راه به استانبول می‌رسند، ولی از نظر زمان، هزینه و دردسر خیلی با هم فرق دارند. قیمت‌های جدول از گزارش‌های تاریخ‌دار آمده‌اند و فقط برای مقایسه‌اند:
| روش سفر | مدت سفر | هزینه یکطرفه | مناسب برای |
|---|---|---|---|
| هواپیما مستقیم، با شرکتهای ایرانی | ۳٫۵ تا ۴ ساعت | میانگین حدود ۲۰ میلیون تومان ۴ آبان ۱۴۰۵ | سفر کوتاه، وقت کم، سفر کاری |
| اتوبوس از پایانه غرب تهران | ۳۰ تا ۴۰ ساعت، به‌اضافه معطلی مرز | حدود ۲۰۰۰ لیر صندلی استانبول به تهران، مهر ۱۴۰۵ | بودجه محدود، وقت زیاد، سفرهای طولانی |
| قطار + پرواز داخلی تهران–وان، بعد وان–استانبول | حدود ۲۳ ساعت قطار + ۲٫۵ ساعت پرواز | قطار حدود ۳٫۹ میلیون تومان فروردین ۱۴۰۵، به‌اضافه پرواز داخلی | کسی که تخت‌خواب قطار را به صندلی اتوبوس ترجیح می‌دهد |
راه زمینی به تحریم پروازها وابسته نیست. وقتی از مرز وارد ترکیه شدید، پرواز داخلی ترکیه یا هر پرواز دیگری از فرودگاه‌های ترکیه بدون محدودیت در دسترس است. ولی ظرفیت مرزها محدود است و با شلوغی، صف‌ها طولانی می‌شوند.
سفر با اتوبوس از تهران به استانبول#
فاصله جاده‌ای تهران تا استانبول حدود ۲۴۰۰ کیلومتر است. بیشتر اتوبوس‌ها از پایانه غرب تهران حرکت می‌کنند، از مسیر زنجان و تبریز به مرز می‌رسند و از مرز بازرگان–گوربولاک یا رازی–کاپی‌کوی وارد ترکیه می‌شوند. اتوبوس معمولاً ۳۰ تا ۴۰ ساعت در راه است. زوجی که اوایل مهر ۱۴۰۵ با اتوبوس از تهران به استانبول رفتند، کل سفرشان را خانه‌به‌خانه سه روز توصیف کردهاند.
بیشترین زمان در مرز از دست می‌رود. همه مسافران پیاده می‌شوند و با چمدان خودشان از کنترل گذرنامه ایران و بعد ترکیه می‌گذرند. در اواخر شهریور ۱۴۰۵ فرماندار ماکو گفت بالا رفتن تعداد مسافران و ظرفیت محدود طرف ترکیه، صف‌های ۱۲ تا ۱۳ ساعته در مرز بازرگان درست کرده است.
قیمت: طبق گزارشی از اوایل مهر ۱۴۰۵، قیمت صندلی اتوبوس از استانبول به تهران با بالا رفتن تقاضا و قیمت سوخت از ۱۵۰۰ لیر به ۲۰۰۰ لیر رسیده است. با نرخ ۴ آبان (هر لیر حدود ۵۴۷۰ تومان)، این مبلغ حدود ۱۱ میلیون تومان می‌شود. قیمت بلیط از تهران به نوع اتوبوس و شرکت مسافربری بستگی دارد. پیش از خرید چند شرکت را مقایسه کنید.
قطار تهران–وان و ادامه مسیر تا استانبول#
قطار مستقیم تهران–استانبول وجود ندارد، اما قطار تهران–وان شما را تا شرق ترکیه می‌برد. طبق برنامهای که ۴ مهر ۱۴۰۵ در سامانه فروش بلیط رجا قرار گرفت:
| مسیر | روزهای حرکت | ساعت حرکت | ساعت رسیدن |
|---|---|---|---|
| تهران ← وان | دوشنبه و پنجشنبه | ۱۳:۴۵ | ۱۲:۱۵ روز بعد، به وقت ترکیه |
| وان ← تهران | دوشنبه و پنجشنبه | ۲۱:۰۰ | ۱۸:۳۵ روز بعد |
قطار از زنجان، تبریز و سلماس می‌گذرد. تشریفات خروج از ایران در مرز رازی و تشریفات ورود به ترکیه در کاپی‌کوی انجام می‌شود. ایستگاه کاپی‌کوی توقفی حدوداً دوساعته دارد. در گزارش‌های فروردین ۱۴۰۵ قیمت بلیط این قطار حدود ۳٫۹ میلیون تومان بود. روزهای حرکت این قطار از زمان راه‌اندازی دوباره‌اش در اسفند ۱۴۰۳ تغییر کرده است. پیش از برنامهریزی، برنامه و قیمت فعلی را در سایت رجا ببینید.
از وان تا استانبول دو راه دارید:
- پرواز داخلی ترکیه: پگاسوس، اِیجت و ترکیش ایرلاینز هر روز چند پرواز از وان به استانبول دارند. پرواز حدود ۲ ساعت و ۲۰ دقیقه طول میکشد. پروازهای پگاسوس و اِیجت بیشتر در فرودگاه صبیحه گوکچن می‌نشینند. این پروازها داخلی‌اند و تحریم‌ها رویشان اثری ندارد.
- قطار ترکیه: با کشتی از عرض دریاچه وان به تَتوان می‌روید، از آنجا با قطار به آنکارا و بعد با قطار سریع‌السیر به استانبول. این مسیر بیش از یک روز طول میکشد.
شرایط ورود ایرانیها به ترکیه#
شرایط ورود به ترکیه با هر سه روش یکسان است:
- ویزا: طبق اعلام وزارت خارجه ترکیه، دارندگان گذرنامه عادی ایران برای اقامت تا ۹۰ روز به ویزا نیاز ندارند. ترکیه این ۹۰ روز را در هر دوره ۱۸۰ روزه حساب میکند.
- اعتبار گذرنامه: گذرنامه باید دستکم ۶۰ روز بیشتر از مدت اقامت مجاز اعتبار داشته باشد. برای اقامت ۹۰ روزه، یعنی حداقل ۱۵۰ روز اعتبار در روز ورود. خود ترکیه توصیه میکند گذرنامه شش ماه اعتبار داشته باشد.
- عوارض خروج: پیش از خروج باید عوارض خروج از کشور را بپردازید. در ۱۴۰۵ این عوارض برای سفر اول سال ۹۰۰ هزار تومان است. جزئیات را در راهنمای عوارض خروج از کشور ۱۴۰۵ ببینید.
- مجوز خروج: اگر مشمول خدمت سربازی هستید، پیش از خرید بلیط وضعیت مجوز خروج‌تان را بررسی کنید.
- رزرو هتل و بلیط برگشت: ممکن است مأمور مرز ترکیه آن‌ها را ببیند. نسخه‌ای از هر دو را روی گوشی یا کاغذ داشته باشید.
هزینه سفر به استانبول؛ یک حساب سرانگشتی#
هزینه سفر به استانبول چند بخش دارد: رفت‌وآمد، عوارض خروج، هتل و خرج روزانه در استانبول. هزینههای داخل ترکیه به لیر است و نرخ لیر امسال تند بالا رفته است. ۱۲ فروردین ۱۴۰۵ هر لیر حدود ۳۷۸۰ تومان بود و ۴ آبان حدود ۵۴۷۰ تومان، یعنی حدود ۴۵ درصد بیشتر. برای همین بودجه داخل ترکیه را به لیر حساب کنید و با نرخ روز سفر به تومان برگردانید.
یک مثال: یک نفر برای اولین سفر خارجی‌اش در ۱۴۰۵ به استانبول می‌رود و برمی‌گردد. فقط هزینه رفت‌وآمد و عوارض خروج را حساب می‌کنیم:
| روش سفر | رفت و برگشت | عوارض خروج | جمع |
|---|---|---|---|
| هواپیما | ۲ × حدود ۲۰ میلیون | ۹۰۰ هزار تومان | حدود ۴۱ میلیون تومان |
| اتوبوس | ۲ × حدود ۱۱ میلیون | ۹۰۰ هزار تومان | حدود ۲۳ میلیون تومان |
در این مثال فرض کرده‌ایم بلیط هواپیما به اندازه میانگین ۴ آبان باشد و بلیط اتوبوس در هر دو جهت حدود ۲۰۰۰ لیر. با این فرض، اتوبوس حدود ۱۸ میلیون تومان ارزان‌تر است، ولی رفت و برگشتش حدود سه روز از سفر شما را می‌گیرد. اگر کل سفرتان یک هفته است، این سه روز را هم در حساب بیاورید. برای سفری چندهفته‌ای، صرفه‌جویی اتوبوس معمولاً می‌ارزد.
چک‌لیست پیش از سفر به استانبول#
پیش از سفر به استانبول این موارد را بررسی کنید:
- گذرنامه: دستکم ۱۵۰ روز، و بهتر است شش ماه، اعتبار داشته باشد.
- عوارض خروج: برای هر همسفر، با کد ملی خودش، پرداخت شده باشد.
- بلیط: قانون استرداد را بخوانید. اگر هواپیما سوار می‌شوید، یک تا دو روز پیش از سفر وضعیت پرواز را دوباره بررسی کنید.
- سفر زمینی: مرز عبور، پایانه حرکت و محل پیاده شدن در استانبول را از شرکت مسافربری بپرسید. قطار وان فقط دو روز در هفته حرکت میکند.
- پول: هزینه کل سفر را نقد همراه داشته باشید. کارت بانکی ایرانی در ترکیه کار نمی‌کند.
- مدارک: رزرو هتل و بلیط برگشت را روی گوشی یا کاغذ داشته باشید.
